ಮಾನವ ಮತ್ತು ನಾಯಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ಭಾರತದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಬಂಧವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಜನದಟ್ಟಣೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಒಂದು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ: ನಮ್ಮ ಅತ್ಯಾಪ್ತ ಗೆಳೆಯ ಇಂದು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ‘ಕಂಟಕ’ ಅಥವಾ ‘ಮೆನಸ್’ ಆಗಿ ಬದಲಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ?
ಗೆಳೆಯರು ಶತ್ರುಗಳಾದದ್ದು ಹೇಗೆ?
ನಾಯಿಗಳು ನಗರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಸದೇನಲ್ಲ. ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಇವು “ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಿಗಳಾಗಿ” ಮನೆಗಳ ಹೊರಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಯೋಜಿತವಲ್ಲದ ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕಸದ ಸಮಸ್ಯೆ ನಾಯಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ಫೋಟಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಪೈಪೋಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವರ್ತನೆಗಳು (territorial behavior) ಅವುಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾಗಿಸಿವೆ. ಜನರ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಈ ಮೂಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಮಾಜದ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳಾಗಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗುತ್ತಿವೆ.
ನಾಯಿಗಳಲ್ಲೂ ಇದೆ ‘ವರ್ಗ ತಾರತಮ್ಯ’
ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ವರ್ಗ ತಾರತಮ್ಯವಿದೆ. ಶ್ರೀಮಂತ ಮನೆಯ ಒಳಗಿರುವ ವಿದೇಶಿ ತಳಿಯ ನಾಯಿಗಳು “ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳು”, ಆದರೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುವ ನಮ್ಮದೇ ನಾಟಿ ನಾಯಿಗಳು “ಕಂಟಕಗಳು”. ಮನೆಯೊಳಗಿನ ನಾಯಿಗೆ ಸಿಗುವ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಘನತೆ ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಹಸಿವು ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಮನಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕು
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಘನತೆಯಿಂದ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿ ದಯೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಲವು ಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, “ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲವೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಳುತ್ತದೆ.
ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಬೀದಿಯಿಂದ ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತವೆ? ಅವುಗಳಿಗೆ ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳಿವೆಯೇ? ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಅಥವಾ ಹಿಂಸಿಸುವುದು ಮಾನವೀಯತೆಯೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ.
ಸಂತಾನಶಕ್ತಿ ಹರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ABC) – ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗವೇ?
ನಾಯಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಸಂತಾನಶಕ್ತಿ ಹರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (Animal Birth Control). ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ನಾಯಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಗುಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲಿರದೆ, ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಜಾರಿಯಾಗಬೇಕಿದೆ.
ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ
ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಿಗಳೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಏನಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಾದರೂ ಯೋಚಿಸಿದ್ದೀರಾ? ನಗರದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಾಯಿಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು ಇಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೀಟಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಡುತ್ತವೆ. ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೆ, ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇಲಿಗಳ ಹಾವಳಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊಸ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ದಾರಿಯಾಗಬಹುದು.
ಉಪಸಂಹಾರ: ಸಮನ್ವಯದ ಅಗತ್ಯ
ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದ ತೊಂದರೆಗೆ ಒಳಗಾದವರು ಪರಸ್ಪರ ದೂಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕುಳಿತು ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕಬೇಕಿದೆ.
- ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪೋಷಣೆ: ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುವವರು ಅವುಗಳಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಂತಾನಶಕ್ತಿ ಹರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊರಬೇಕು.
- ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಣೆ: ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ನಾಯಿಗಳ ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು.
- ಕಸ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಸ ಬೀಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರೆ ನಾಯಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ತಾನಾಗಿಯೇ ಹತೋಟಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.
ನಾಯಿಗಳು ಕಂಟಕವಲ್ಲ, ಅವು ನಮ್ಮ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಬಲಿಪಶುಗಳು. ನಮಗೂ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೂ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ಪರಿಸರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.