ಕರ್ನಾಟಕದ ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿ ಮತ್ತು ಮನೆಮಾತಾಗಿರುವ ‘ನಂದಿನಿ’ (KMF) ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಈಗ ಹೊಸದೊಂದು ಕಾನೂನು ಸಮರಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಪ್ಟೋ (Zepto), ಬ್ಲಿಂಕಿಟ್ (Blinkit) ಮತ್ತು ಬಿಗ್ಬಾಸ್ಕೆಟ್ನಂತಹ ಕ್ವಿಕ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ಗಳು ಕೇವಲ 1 ರೂಪಾಯಿಗೆ ಹಾಲನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಈ ಕ್ರಮವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿರುವ ಕೆಎಂಎಫ್, ಈ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ (CCI) ಪತ್ರ ಬರೆದಿದೆ.
ವಿವಾದದ ಮೂಲವೇನು?
ಮನಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಆನ್ಲೈನ್ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ಗಳು ತಮ್ಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ‘ಪ್ರೆಡೇಟರಿ ಪ್ರೈಸಿಂಗ್’ (Predatory Pricing) ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. ಅಂದರೆ, ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತಲೂ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ (ಕೇವಲ ₹1ಕ್ಕೆ) ಹಾಲನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಭಾರಿ ಹೊಡೆತ ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಕೆಎಂಎಫ್ ವಾದ.
ಕೆಎಂಎಫ್ ಪತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ಕೆಎಂಎಫ್ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬರೆದಿರುವ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗಂಭೀರ ಕಳವಳಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ:
- ಅಸಮಾನ ಸ್ಪರ್ಧೆ: ದೊಡ್ಡ ಬಂಡವಾಳ ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ವಿಕ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗಳು ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿಯಾದರೂ ಇಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಲ್ಲವು. ಆದರೆ ರೈತರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
- ರೈತರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ: ಈ ರೀತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೈತರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಹಾಲಿನ ಬೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.
- ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ: ಇಂತಹ ತಂತ್ರಗಳಿಂದ ಸಣ್ಣ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ನಂತರ, ಈ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಬೆಲೆ ಏರಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.
ಕ್ವಿಕ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗಳ ವಾದವೇನು?
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ‘ಪ್ರೋಮೋಶನಲ್ ಆಫರ್’ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತವೆ. ಹೊಸ ಗ್ರಾಹಕರು ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಡೌನ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ಇಂತಹ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಹಾಲು ಅತ್ಯಗತ್ಯ ವಸ್ತುವಾಗಿರುವುದರಿಂದ (Essential Commodity), ಇದರ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಿಪರೀತ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ಕೆಎಂಎಫ್ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ.
ಸಿಸಿಐ ಪಾತ್ರವೇನು?
ಭಾರತೀಯ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಆಯೋಗವು (CCI) ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಂಪನಿ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸಾಧಿಸದಂತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಈಗ ಕೆಎಂಎಫ್ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಿಸಿಐ ತನಿಖೆ ಆರಂಭಿಸಿದರೆ, ಕ್ವಿಕ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಡಿಸ್ಕೌಂಟ್ ದರಗಳಿಗೆ ಬ್ರೇಕ್ ಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಇದು ಇಡೀ ಭಾರತದ ಡೈರಿ ಉದ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಿದೆ.
ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆ ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೇನು?
ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ₹1ಕ್ಕೆ ಹಾಲು ಸಿಗುವುದು ಲಾಭದಾಯಕ ಎನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳು ದುರ್ಬಲಗೊಂಡರೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಷ್ಟ ತರಬಹುದು.
ಉಪಸಂಹಾರ:
ನಂದಿನಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೈತರ ಬದುಕು. ಕ್ವಿಕ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಈ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ವ್ಯಾಪಾರ ತಂತ್ರದ ವಿರುದ್ಧ ಕೆಎಂಎಫ್ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿರುವುದು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಿಸಿಐ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ರೈತರಿಗೂ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೂ ಅನ್ಯಾಯವಾಗದಂತೆ ಒಂದು ಸಮತೋಲಿತ ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕಿದೆ.
ಮಾಹಿತಿ ಕೃಪೆ (Source): ಈ ಲೇಖನವು ‘Moneycontrol’ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.