ಗ್ರಾಹಕರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ವಂಚನೆಗೊಳಗಾದವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಕೊಡಿಸಲು ‘ಗ್ರಾಹಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ’ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಗ್ರಾಹಕರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ ಗೆದ್ದ ನಂತರವೂ ಅವರ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಮುಗಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ತಾವು ಪಾವತಿಸಿದ ಹಣ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಿಧಿಸಿದ ದಂಡದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾವಿರಾರು ಗ್ರಾಹಕರು ಇಂದಿಗೂ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 10,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಾಹಕರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶವಿದ್ದರೂ ಪರಿಹಾರ ಪಡೆಯಲು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ವರದಿಯ ಆಘಾತಕಾರಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು:
ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಗ್ರಾಹಕ ವಿವಾದಗಳ ಪರಿಹಾರ ಆಯೋಗಗಳು ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪುಗಳು ಜಾರಿಯಾಗದೆ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿವೆ. ಈ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ದೂರುಗಳಾಗಿವೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದ್ದರೂ, ಕಂಪನಿಗಳು ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹಣ ಪಾವತಿಸದೆ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಈ ವಿಳಂಬಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ.
ಜಾರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದೆ ದೊಡ್ಡ ಅಡಚಣೆ:
ಗ್ರಾಹಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನೀಡಿದ ಆದೇಶವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ‘ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಅರ್ಜಿ’ (Execution Petition) ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ.
- ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ಪಾತ್ರ: ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ದಂಡದ ಹಣವನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ (DC) ಪತ್ರ ಬರೆಯುತ್ತದೆ. ಭೂಕಂದಾಯ ಬಾಕಿ ಇರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮೊತ್ತವನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಗ್ರಾಹಕರ ದೂರು.
- ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೊರತೆ: ಗ್ರಾಹಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಆದೇಶಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಕುಂಟುತ್ತಾ ಸಾಗಿದೆ.
ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು:
ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ 10,000 ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಪಾಲು ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಫ್ಲಾಟ್ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಹಣ ಪಡೆದು ವಂಚಿಸಿದ ಬಿಲ್ಡರ್ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಾವಿರಾರು ದೂರುಗಳಿವೆ. ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶ ನೀಡಿದರೂ ಬಿಲ್ಡರ್ಗಳು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ದಿವಾಳಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಬೇರೆಯವರ ಹೆಸರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊಟ್ಟಿಲೇರಿದರೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಖಾಲಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವಂತಾಗಿದೆ.
ಗ್ರಾಹಕರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮದ್ದು ಏನು?
ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರು ಕೆಲವು ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ:
- ವಿಶೇಷ ವಸೂಲಾತಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇಮಕ: ಕೇವಲ ಗ್ರಾಹಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗವಿರಬೇಕು.
- ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ: ಆದೇಶ ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವರ ಆಸ್ತಿ ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಅಥವಾ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕು.
- ತಾಂತ್ರಿಕ ಬಳಕೆ: ಪರಿಹಾರ ಪಾವತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆನ್ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಗೆ ಬರಬೇಕು.
ಉಪಸಂಹಾರ:
“ನ್ಯಾಯ ವಿಳಂಬ ಎಂದರೆ ನ್ಯಾಯ ನಿರಾಕರಿಸಿದಂತೆ” ಎಂಬ ಮಾತು ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಹಕರು ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಹಣ ಮತ್ತು ಸಮಯವನ್ನು ವ್ಯಯಿಸಿ ಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಗೆದ್ದ ನಂತರವೂ ಅವರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಈ 10,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ನ್ಯಾಯ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಬೇಕಿದೆ.
ಮಾಹಿತಿ ಕೃಪೆ (Source): ಈ ಲೇಖನವು ‘ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ (Times of India) ವರದಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.